با حذف الزام تأیید بانک مرکزی برای صدور و لغو مجوز سکوهای آنلاین طلا و تعیین ساعت فعالیت آنها، ساختار نظارت بر یکی از بازارهای رو به گسترش کشور تغییر کرده است.
به گزارش همشهری آنلاین، گسترش سکوهای معاملات آنلاین طلا طی سال‌های اخیر، شیوه خرید و فروش این فلز گران‌بها را تغییر داده است. بازاری که پیش از این اغلب در قالب معاملات حضوری و از طریق شبکه سنتی طلافروشان فعالیت می‌کرد، اکنون به بستری تبدیل شده که افراد می‌توانند با سرمایه‌های کوچک و در هر ساعت از شبانه‌روز در آن معامله کنند.
- جزئیات تغییر نقش بانک مرکزی در ماجرای طلای آنلاین
این تحول ضمن افزایش دسترسی عمومی، ضرورت طراحی سازوکارهای نظارتی متناسب با ماهیت دیجیتال معاملات را نیز افزایش داده است.
در آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی با هدف جلوگیری از خالی‌فروشی، رصد معاملات و کنترل آثار احتمالی فعالیت سکوها بر نظام پولی، نقش مهمی در فرآیند نظارت بر این بازار بر عهده گرفت.
با این حال، اصلاحات مهر ۱۴۰۵ مسیر متفاوتی را ترسیم کرد و بخشی از اختیارات بانک مرکزی در زمینه مجوزها و تعیین ساعت فعالیت سکوها حذف شد. اکنون مسئله اصلی، ارزیابی پیامدهای این تغییر بر امنیت معاملات، شفافیت بازار و مدیریت ریسک‌های مالی است.
تغییر معماری نظارت؛ چرا اختیارات بانک مرکزی محدود شد؟
در ساختار پیشین، بانک مرکزی علاوه بر طراحی سامانه‌ای برای رصد معاملات، در صدور و لغو مجوز فعالیت سکوها و تعیین ساعات معاملات نقش داشت.
این رویکرد بر این مبنا شکل گرفته بود که معاملات آنلاین طلا صرفاً یک فعالیت صنفی نیست و به دلیل ارتباط با جریان وجوه، انتظارات تورمی و جابه‌جایی سرمایه، می‌تواند بر بازارهای پولی و مالی نیز تأثیر بگذارد.
با اصلاح مقررات در مهر ۱۴۰۵، الزام تأیید بانک مرکزی برای صدور یا لغو مجوز سکوها و تعیین ساعت فعالیت آنها حذف شد. در ساختار جدید، نظارت بر فروشندگان مصنوعات طلا به اتحادیه‌های صنفی و نظارت بر سکوهای دارای تعهد تحویل طلا به بورس کالا واگذار شده و سامانه نظارتی نیز در اختیار کارگروهی متشکل از دستگاه‌های اجرایی قرار گرفته است.
منطق این تغییر را می‌توان در تخصصی‌سازی نظارت جست‌وجو کرد. با این حال، تفکیک مسئولیت‌ها زمانی به افزایش کارآمدی منجر می‌شود که حدود اختیارات هر دستگاه مشخص باشد و هیچ بخشی از زنجیره معاملات، از دریافت پول تا نگهداری و تحویل طلا، بدون متولی پاسخ‌گو باقی نماند.
خالی‌فروشی؛ مهم‌ترین خطری که با تغییر ناظر از بین نمی‌رود
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره معاملات آنلاین طلا، احتمال فروش دارایی بدون پشتوانه فیزیکی کافی است. در این وضعیت، یک سکو ممکن است بیش از میزان طلای موجود در خزانه یا ذخایر تحت کنترل خود، به مشتریان تعهد فروش یا تحویل ایجاد کند.
چنین ساختاری تا زمانی که تقاضای تحویل محدود باشد، ممکن است بدون مشکل آشکار فعالیت کند؛ اما با افزایش درخواست‌های برداشت و تحویل، ریسک ناتوانی در ایفای تعهدات نمایان خواهد شد.
نظارت مؤثر بر این بازار باید به‌گونه‌ای طراحی شود که میزان طلای فروخته‌شده، موجودی واقعی، تعهدات باز و درخواست‌های تحویل به‌صورت مستمر قابل تطبیق باشد.
صرف صدور مجوز یا دریافت گزارش‌های دوره‌ای نمی‌تواند جایگزین کنترل واقعی موجودی شود. به‌ویژه در بازاری که حجم معاملات می‌تواند در مدت کوتاهی افزایش یابد، فاصله زمانی میان ثبت معامله و کنترل پشتوانه، خود به یک منشأ ریسک تبدیل می‌شود.
انتقال مسئولیت نظارت به بورس کالا یا اتحادیه‌های صنفی، به‌تنهایی تضمین‌کننده حذف این خطر نیست. آنچه اهمیت دارد، دسترسی نهاد ناظر به داده‌های لحظه‌ای، امکان راستی‌آزمایی مستقل موجودی و وجود ضمانت اجرایی برای توقف فعالیت سکوهای متخلف است. در غیر این صورت، تغییر نام نهاد مسئول بدون تقویت ابزارهای نظارتی، تأثیر چندانی بر امنیت دارایی مردم نخواهد داشت.
معاملات شبانه‌روزی؛ پیوند بازار آنلاین طلا با انتظارات ارزی
یکی دیگر از محورهای مهم تغییر مقررات، حذف الزام تأیید بانک مرکزی برای تعیین ساعت فعالیت سکوهاست. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که قیمت طلای داخلی تحت تأثیر دو متغیر اصلی، یعنی نرخ جهانی طلا و قیمت ارز، قرار دارد.
بنابراین معاملات آنلاین طلا می‌توانند در دوره‌هایی که بازارهای رسمی و سنتی تعطیل هستند، به محلی برای انعکاس انتظارات معامله‌گران تبدیل شوند.
فعالیت شبانه‌روزی به‌خودی‌خود یک تهدید اقتصادی محسوب نمی‌شود و حتی می‌تواند دسترسی سرمایه‌گذاران و نقدشوندگی بازار را بهبود دهد. مسئله زمانی ایجاد می‌شود که در ساعات کم‌عمق معاملاتی، قیمت‌ها تحت تأثیر سفارش‌های محدود یا هیجانات مقطعی دچار نوسان شدید شوند و سپس همان قیمت‌ها به‌عنوان مرجع انتظارات در سایر بازارها مورد استفاده قرار گیرند.
از این منظر، محدود شدن نقش بانک مرکزی در تعیین ساعات فعالیت، ضرورت هماهنگی میان نهادهای ناظر را از بین نمی‌برد. حتی اگر مسئولیت مستقیم معاملات به نهاد دیگری واگذار شود، آثار احتمالی این بازار بر انتظارات ارزی و جریان نقدینگی همچنان موضوعی مرتبط با سیاست‌گذار پولی خواهد بود. تفکیک وظایف نباید به قطع ارتباط اطلاعاتی میان بازار طلا و نهاد مسئول ثبات پولی منجر شود.
سامانه نظارتی؛ ابزار کنترل یا محل تداخل مسئولیت‌ها؟
یکی از نقاط مهم در ساختار جدید، واگذاری سامانه نظارتی طراحی‌شده به کارگروهی متشکل از دستگاه‌های اجرایی است. وجود یک سامانه مشترک می‌تواند امکان رصد معاملات، کنترل تعهدات و تبادل اطلاعات میان نهادهای مسئول را فراهم کند.
با این حال، کارآمدی چنین سامانه‌ای بیش از آنکه به تعداد دستگاه‌های حاضر در کارگروه وابسته باشد، به کیفیت داده‌ها و نحوه تقسیم مسئولیت‌ها بستگی دارد.
برای مثال، اگر یک سکو بیش از پشتوانه موجود خود طلا بفروشد، باید مشخص باشد کدام نهاد وظیفه شناسایی تخلف را بر عهده دارد، چه دستگاهی مجاز به توقف معاملات است و چه مرجعی باید حقوق خریداران را پیگیری کند.
همچنین لازم است مسئولیت کنترل وجوه دریافتی از مشتریان، نحوه نگهداری دارایی‌ها و تطبیق موجودی با تعهدات به‌روشنی تعیین شود.
خطر اصلی در نظارت چندنهادی، ایجاد فاصله میان مسئولیت و اختیار است. ممکن است یک دستگاه به اطلاعات دسترسی داشته باشد، اما اختیار اقدام نداشته باشد و دستگاه دیگر مسئول برخورد باشد، اما داده‌های کافی در اختیارش قرار نگیرد.
برای جلوگیری از چنین وضعیتی، ساختار جدید باید به جای توزیع پراکنده وظایف، زنجیره‌ای مشخص از شناسایی تخلف تا اقدام اجرایی و جبران خسارت ایجاد کند.
اعتماد عمومی؛ مهم‌ترین سرمایه بازار آنلاین طلا
رشد معاملات آنلاین طلا تا حد زیادی به اعتماد مردم به امکان خرید، نگهداری و تحویل دارایی وابسته است. بسیاری از خریداران خرد، برخلاف فعالان حرفه‌ای بازار، توانایی بررسی وضعیت مالی سکوها یا ارزیابی میزان پشتوانه واقعی آنها را ندارند و تصمیم خود را بر اساس مجوزهای صادرشده و اعتبار نظارت رسمی اتخاذ می‌کنند.
به همین دلیل، هرگونه تغییر در ساختار نظارت باید با اطلاع‌رسانی شفاف درباره مسئولیت نهادهای جدید همراه باشد. خریدار باید بداند طلای خریداری‌شده در کجا نگهداری می‌شود، چه نهادی موجودی آن را تأیید می‌کند، در صورت توقف فعالیت سکو چه حقوقی دارد و در صورت بروز اختلاف باید به کدام مرجع مراجعه کند.
انتشار منظم اطلاعات مربوط به موجودی تأییدشده، تعهدات تحویل و وضعیت انطباق سکوها با مقررات می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند. در مقابل، اگر تغییرات نهادی بدون شفاف‌سازی کافی اجرا شود، حتی سکوهای سالم و دارای پشتوانه نیز ممکن است از افزایش نگرانی عمومی آسیب ببینند.
تغییر ناظر نباید راه فرار از مسئولیت را باز کند
محمد بیات کارشناس اقتصادی درباره تغییر ساختار نظارت بر سکوهای آنلاین طلا گفت: حذف الزام تأیید بانک مرکزی برای صدور مجوز و تعیین ساعات فعالیت این سکوها، به‌خودی‌خود نه یک تصمیم مثبت است و نه منفی؛ بلکه نتیجه آن به میزان هماهنگی نهادهای مسئول بستگی دارد.
به اعتقاد وی، بازار آنلاین طلا صرفاً محل خریدوفروش یک کالای فیزیکی نیست، بلکه با جریان نقدینگی، انتظارات تورمی و رفتار سرمایه‌گذاران ارتباط دارد. حتی اگر مسئولیت مستقیم نظارت بر معاملات به بورس کالا و نهادهای صنفی منتقل شود، بانک مرکزی باید همچنان به اطلاعات مرتبط با آثار پولی و ارزی این بازار دسترسی داشته باشد.
این کارشناس با اشاره به خطر خالی‌فروشی در سکوهای معاملات طلا تأکید کرد: مهم‌ترین وظیفه نهاد ناظر، اطمینان از وجود پشتوانه واقعی برای تمامی تعهدات ایجادشده است. صدور مجوز بدون کنترل مستمر موجودی طلا نمی‌تواند امنیت سرمایه مردم را تضمین کند.
هر سکویی که از مشتریان پول دریافت می‌کند باید به همان میزان تعهد، طلای قابل راستی‌آزمایی در اختیار داشته باشد و امکان بررسی لحظه‌ای این تناسب برای نهاد مسئول فراهم باشد. در غیر این صورت، افزایش تقاضای تحویل می‌تواند مشکلات پنهان یک سکو را آشکار کند و اعتماد عمومی به کل بازار را تحت تأثیر قرار دهد.
وی همچنین درباره تعدد دستگاه‌های نظارتی تصریح کرد: تقسیم مسئولیت‌ها نباید به تقسیم پاسخ‌گویی منجر شود. اگر بورس کالا مسئول نظارت بر تعهدات تحویل، اتحادیه‌های صنفی مسئول فروشندگان و کارگروه اجرایی متولی سامانه نظارتی باشند، باید مشخص شود در صورت بروز تخلف چه نهادی اختیار توقف معاملات، مسدودسازی فعالیت متخلف و پیگیری حقوق خریداران را دارد.
خروج از مجوزدهی نباید به معنای خروج از مسئولیت باشد
تغییر ساختار نظارت بر سکوهای آنلاین طلا را نمی‌توان صرفاً با معیار افزایش یا کاهش اختیارات بانک مرکزی ارزیابی کرد. مسئله اساسی این است که آیا ساختار جدید می‌تواند نظارتی دقیق‌تر، سریع‌تر و پاسخ‌گوتر بر معاملات ایجاد کند یا خیر.
واگذاری وظایف به نهادهای تخصصی در صورتی موفق خواهد بود که کنترل موجودی طلا، رصد جریان وجوه، نظارت بر تعهدات و رسیدگی به تخلفات در قالب یک سازوکار منسجم انجام شود.
بانک مرکزی نیز حتی با محدود شدن اختیارات مستقیم خود در صدور مجوز و تعیین ساعت فعالیت، همچنان نسبت به پیامدهای پولی و ارزی این بازار بی‌ارتباط نخواهد بود.
بنابراین راهکار مطلوب نه بازگشت الزاماً همه اختیارات به یک نهاد است و نه تقسیم مسئولیت‌ها بدون هماهنگی؛ بلکه ایجاد نظام نظارتی یکپارچه‌ای است که در آن هر دستگاه مسئولیت مشخص داشته باشد و هیچ معامله‌ای بدون پشتوانه، هیچ تعهدی بدون امکان کنترل و هیچ تخلفی بدون مرجع پاسخ‌گو باقی نماند.
کد خبر 1080208 منبع: فارس
-
دینار عراق بالا رفت؛ قیمت دینار امروز یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵
-
دلار در بازار آزاد اندکی ارزان شد؛ قیمت دلار امروز یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵
-
هر گرم طلای ۱۸ عیار چقدر قیمت خورد؟ | سکه بهار آزادی کاهشی شد؛ قیمت طلا و سکه امروز یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵
-
حراج شمش طلا ۵ آبان برگزار می شود؛ جزئیات و مبلغ وجه ضمانت
-
طلای آنلاین در آستانه یک تغییر بزرگ؛ خطر خالی‌فروشی چه می‌شود؟
-
جزئیات تغییر نقش بانک مرکزی در ماجرای طلای آنلاین
-
یا ایران ما را نابود خواهد کرد یا ما آنها را نابود می‌کنیم | کشورهای عربی منتظر نتیجه جنگ هستند
-
فوری؛ هواپیمای وی‌آپی قطر به تهران رسید+ عکس | علت این سفر چیست؟
-
نفیسه روشن: من این روزها از همه چیز راضی‌ام حتی اگر یک میلیون تومان در کارتم باشد! | ببینید
-
خداحافظی بیرانوند با بازیکنان تراکتور ؛ او فردا به این پادگان آموزشی سربازی می‌رود
-
کویت به تیم ملی ایران ویزا نداد | انتخابی جام جهانی از دست رفت
-
پاسخ به توهین جدید ترامپ؛ جدال بالا گرفت
-
دعوای علیرضا دبیر در سالن برگزاری مسابقات کشتی قهرمانی جهان | خون رئیس به جوش آمد و سالن را به هم ریخت
-
ترامپ از اسرائیل خواست تا در ایران «کار را تمام کند» | ما باید کاری را که آغاز کرده‌ایم، به پایان برسانیم!
-
یا ایران ما را نابود خواهد کرد یا ما آنها را نابود می‌کنیم | کشورهای عربی منتظر نتیجه جنگ هستند
-
ماجرای گذرگاه چذابه بالا گرفت؛ اقدام عجیب نخست‌وزیر عراق علیه رئیس شورای استانداری
-
پاتک ایران به ترامپ؛ همزمان با پایان مهلت بسنت شورای جدید جنگ اقتصادی تشکیل شد
-
فوری؛ نتانیاهو از تصمیم حمله دوباره به ایران خبر داد | ضرباتی فراتر از تصور دریافت خواهند کرد
-
غیرمنتظره؛ مذاکره پرسپولیس با کاپیتان سابق استقلال استارت خورد!
-
ملیکا عزیزی به‌زودی آزاد می‌شود | خبر حکم اعدام دختر ۱۸ ساله از کجا آمد؟
-
آیزنکوت خطاب به نتانیاهو: سه روز دیگر می‌آیم تا جای تو را بگیرم | یا درباره ایران دروغ می‌گویی یا در جنگ شکست خورده‌ای
-
آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای امام شجاعی هستند و سه بار ایشان را در جبهه دیدم | جبهه جای ترسوها نیست
-
وضعیت بد دو بازیکن در رختکن پرسپولیس؛ اقدام عجیب مربیان با یک بازیکن